Stok değerleme yöntemleri: FIFO ve ağırlıklı ortalama, kâr nasıl değişir?
Aynı satış, farklı kâr: stok değerleme yöntemi satılan malın maliyetini belirler. FIFO ve ağırlıklı ortalama örnekle; LIFO neden kullanılmaz; enflasyon döneminde etkisi; hangi işletme hangisini seçmeli. Mali müşavir kontrolü önerilir.
Ocak’ta 100 liraya, Mart’ta 130 liraya aldığınız aynı ürünü Nisan’da 160 liraya sattınız. Kâr 60 mı, 30 mu? Cevap stok değerleme yöntemine bağlıdır: hangi alışın maliyetini sattığınız ürüne yazdığınız. Yöntem, satılan malın maliyetini, dolayısıyla brüt kârı ve vergiyi değiştirir. Bu yazı iki yaygın yöntemi tek örnekle karşılaştırır.
Örnek: üç alış, bir satış
| Tarih | Hareket | Adet | Birim | Tutar |
|---|---|---|---|---|
| 10 Ocak | Alış | 100 | 100 | 10.000 |
| 15 Şubat | Alış | 100 | 120 | 12.000 |
| 20 Mart | Alış | 100 | 140 | 14.000 |
| 5 Nisan | Satış | 150 | 180 | 27.000 |
FIFO: ilk giren ilk çıkar
Satılan 150 adedin maliyeti en eski alışlardan yazılır: 100 × 100 + 50 × 120 = 16.000. Brüt kâr 27.000 − 16.000 = 11.000. Kalan stok 150 adet: 50 × 120 + 100 × 140 = 20.000 (güncel fiyata yakın). Fiziksel akışa uygundur; gıda ve SKT’li ürünlerde çıkış zaten böyledir.
Ağırlıklı ortalama
Her alıştan sonra ortalama maliyet yeniden hesaplanır: (10.000 + 12.000 + 14.000) / 300 = 120. Satılan malın maliyeti 150 × 120 = 18.000; brüt kâr 9.000; kalan stok 150 × 120 = 18.000. Fiyat dalgalanmasını yumuşatır; birbirine karışan (dökme, yığın) ürünlerde doğaldır.
| FIFO | Ağırlıklı ortalama | |
|---|---|---|
| Satılan malın maliyeti | 16.000 | 18.000 |
| Brüt kâr | 11.000 | 9.000 |
| Kalan stok değeri | 20.000 | 18.000 |
| Fiyat artarken | Kâr yüksek görünür, vergi yüksek | Kâr daha düşük görünür |
| Uygun olduğu yer | Parti/SKT izlenen, ayrı duran ürün | Karışan, dökme, çok kalemli ürün |
LIFO neden yok?
Son giren ilk çıkar (LIFO) enflasyonda kârı düşük gösterir; bu nedenle Türkiye’de vergi mevzuatında ve TMS/TFRS’de kabul edilmez (VUK’ta 2004’ten bu yana yer almaz). Program LIFO seçeneği sunsa da kullanılmaz.
Enflasyon döneminde ne olur?
Fiyatlar hızla artarken FIFO eski, ucuz maliyeti satışa yazar; kâr şişer, vergi artar, ama kalan stok güncel değere yakın kalır. Ağırlıklı ortalama kârı bir miktar yumuşatır. Bu fark yıllık kârda göründüğü için yöntem yılın başında seçilir ve tutarlı uygulanır; yıl içinde değiştirilmez. Enflasyon düzeltmesi ayrı bir konudur: KOBİ için enflasyon muhasebesi.
Programda ne olmalı?
- Yöntem ürün grubu bazında seçilebilmeli (gıdada FIFO, dökme kimyasalda ortalama).
- Her çıkışta hangi partiden/hangi maliyetle düşüldüğü iz bırakmalı.
- Satılan malın maliyeti raporu aylık; brüt kâr ürün ve müşteri bazında.
- Sayım farkı düzeltmesi maliyetle birlikte kayda geçmeli.
Fiziksel takip (parti, sayım, minimum stok) ayrı yazının konusu: stok takip programı nasıl seçilir?.
Sık sorulan sorular
Bu konuda yol arıyorsanız yazın
İhtiyacınızı anlatın; uygun çözümü ve doğru sırayı birlikte belirleyelim. Aynı gün arıyoruz.
İlgili yazılar
Stok takip programı nasıl seçilir? FIFO, minimum stok, sayım
Stok takip programında aranacak 8 özellik: çoklu depo, barkod, parti/son kullanma tarihi, FIFO, minimum stok uyarısı, sayım, iade ve rapor. Sayım farkı neden çıkar, nasıl kapanır.
Ön muhasebe nedir? Programı seçerken bakılacak 9 şey
Ön muhasebe günlük işlemleri (fatura, cari, tahsilat, stok) kaydeder; resmi defter ve beyanname mali müşavirin işidir. Ön muhasebe programı seçerken dokuz ölçüt ve sık yapılan hatalar.
KDV tevkifatı nedir? Faturada nasıl gösterilir, kim öder?
KDV tevkifatında alıcı KDV’nin bir kısmını satıcı yerine doğrudan vergi dairesine öder. Tam ve kısmi tevkifat, oran mantığı (örneğin 5/10, 7/10, 9/10), faturada gösterim, kimlerin uyguladığı, sık hatalar ve programda ayar. Oranlar ve kapsam tebliğle değişir; mali müşavir teyidi şart.
Sizi arayalım
Adınızı ve telefonunuzu bırakın; mesai saatleri içinde aynı gün, dışında ertesi iş günü arıyoruz.
Numerus · Numerus Bilişim ekibi
Saha satış ve CRM yazılımı geliştiren ekip. Yazılar, müşteri sahasında gördüklerimizden ve kurduğumuz sistemlerden çıkar.